Mundart-Geschichten

Hier finden sich einige Geschichten aus Heimbach-Weis in der ureigenen Mundart des Ortes aufbereitet von unserem Mitglied Karl-Fred Becker.


Oos Simonsbad

Et wor morjens off em Schulwesch schon klor, wenn de Nummendaach de Sonn noch schäint, gäht et ab ent Simmonsbad. Bat wällste sonst och mache bäi dänne Temperadure. Also no de Schuhl heim, ebbes esse, de Hausofgawe schnell gemacht on dann bäi de Theo. Dä Theo dat wor dä Sohn von Metzgesch Simon on sumet och Bademäsder vom Simonsbad. Nadürlich hät me och Ändrett bezahle müsse. Für Kinner 15 Fännech. Je nöher me an dat Simonsbad koom, um su lauder wuren die Stimme von denne ville Kinnä, die sech schon em Wassä amüsierden. Jetzt stond ech an dem Lattedürche durch dat me off die Liejewiss koom. Reechs on länks nur rostije Maschedroht. Met mäinem einfache, karrierde Hänndoch on der schwarzweise Badeboggs onniem Arm, stond esch do on musst waade bes ech drann wor memm bezahle. Datt Geld hätt dä Theo  en die Bläschbüggs gedohn, die onne om Boden stond. Dobei grochs de ömmä de Qualm aus em Theo säiner Peif met. Owe an der Wierdschaft, die zo demm Simonsbad gehürt hät, do hät demm Theo säin Frau dat Ändrettsgeld von dänne, die aus Heimbach koome, enkassiert.

Bo wor dann noch e schön Plätzje bo ech mech on mäin Händooch hinläje konnt. Nodemm ech wat passendes gefonne hat, ging et ower hoddesch rüwwer en die Kabine, bo de desch ömströbbe konns. En blauweiß gestreifte Plastikvorhang wor dä einzije Schutz, dä de no auße hats. Su hät me ömmä änä gefrocht, ob ä mo grad dä Vorhang zohaale könnt. Die Kabine woren ennedrenn aus Holztafele zesammegenöhlt,  die och schon su mansches Loch hadden, öm durchzegugge, bo sech die Mädchä ömströbbden. Su konnt me hin on her gugge, bes dat de Theo die Löchä met Fensterkitt zogedröckt hät. Ower dat hielt nadürlech net lang. Nau ower schnell an dat Handoch, die Klamodde hingelaacht on ab ent Wassä. Dat Simonsbad hatte zwei Wassäbägge. Eins für die kläne Kinnä on e gruß Bägge für all annere. Wenn de en dat gruße Bägge gegange bes, wor dat Wassä anfangs su 30 Zendimeder teef, on ganz onne konnten nur die Erwachsene noch off em Boden stohn on de Kopp üwwer Wassä hahle. Für oos Kinnä wor glohr, mir dürfen net ent Teewe. Die Temperadure vom Wassä woren ömmä onneschiedlech. Ganz kalt wor et, wenn de Theo die Bägge neu geföllt hät. Öm neu ze fölle, hät de nämlech dat Wassä von de Weiser Baach rännloowe losse, on och nur dann wor dat Wassä souwä on kloer. Dann woret änem och ganz schnell su kalt, dats de em Wassä stonds on häß geschnaddert on geziddert. Nau es dä Bademäsdä engeschredde, hät ganz laut durch de Fingere gepeffe, on hät gesoht:“ Raus aus dem Wassä! Dau häß blaue Lebbe.“ Öm dat Wassä souwä ze hahle, muß de me am Anfang vomm gruße Bägge durch e Fußreinijungsbägge. Dat wor god gemeint, ower net got gemacht, weil en demm Reinijungsbägge ömmä och e besje Schlambes drenn wor. Dann solls de desch, beführ de ent Wassä gähs, noch abköhle. E 2 Medä lang Roher met nem Brousekopp owe drann wor dofür off dem Bäggerand festgemacht. Esch hann die Brous noch nie lowe gesähn. Off der lange Seit von dem Bägge hät de Theo och en Rötsch gebout. Als Handwerkä für alle Fälle, zimmerde er aus Ballge, Bredä on Bläsch en Rötsch. Wenn de do ronner bess, hats de ömmä en Fatze en de Badeboggs.  Wenn de Sonn of dat Bläch geschiene hätt, hats de de Hinnere vebrannt. Schön wor dat net….. Für die Gruße wor am Schluss vom gruße Bägge och noch e Schprungbreed. Dozo hät de Theo en Bomm bes of äne Medä abgesecht on dodroff dann en ahle Baudill von änem Medä fuffzech festgeschrouft on genaachelt. Vorne am Bäggerand wor noch en Stütz. Do hät su manchä säin Könne gezeicht on es och manijemol memm Bauchlabbes gelandt. Ganz spannend wor et ower ommä noch, wenn de met Anloof  üwwä die Wiss met nem Köppert em Wassä gelandt bess. Wenn me noch e paar Grosche üwerech hat, es me barwes roffä an die Wierdschaft gegange on hät sech noch met Geschnuggels engedeckt. Dem Theo säin Frau hät en gruße Auswahl an Sösechkäde gehatt. Do grochs de Lakritzstange, Tüttschä met Brousepollewä, Brousetablädde on Nabbos. Häi konns de für e paar Fännech deine söse Hunger stelle. Egal bie die sanitären on baulichen Zostänn och woren, mir hann os all wohlgeföhlt on hatten ose Spaß. De meißde hann do schwimme geliert, sein durch dat Badewassä net krank gewure on freuen sesch höüt noch, wenn se an die schöne Zeit em Simonsbad erinned würe.  



Ose Maadplatz kann vezehle

Als me en Heimbach angefange hätt öm de Kärch drömmeröm Höüsä ze boue, hätt me mir och en Platz gegewe. Dirägd newe de Kärch, nur durch die ahl Holzgass getrännt, hätt me mesch hin gelaacht. Su es dä Kärchtorm, dä fröer mo en Burchtorm wor, on vonn dänne Äiseburjä Grafe gebout wor, meine Nobä. Nobere groocht esch met de Zeit genoch. Su wor dat Haus an der Ägg en de Holzgass en goode Nobä. Bäi dänne wor ömmä wat gebagge. Die hadden sugar en Stuff wo me ömmä wat gebagge hätt. On alles watt me do aus em Owe gehollt hätt, hätt och geschmäggt. Vill hann gesoht, datt bässde Bruud batt die hädden wär datt Owelänner on datt Schwazbruud. E bessje wäidä reechs off der Ägg hätt öm 1900 schonn emol en Schul gestanne. Esch wäs noch genau, datt woren 200 Kinnä en 3 Klasse. Die hann em Wändä all Holz metbränge müsse, öm die Klassezimmere ze heize. Nodemm me dann die Mädchä en en annere Schul gedohn hätt, wor widdä mie Platz en de Magaredeschul. Du hann esch nämlech gehürt on geroche, dat do jätz en Nähschul on en Kochschul drenn wor. En demm sällewe Haus hätt domols och de Bürjemäsdä gearwed, datt wor et Gemänshaus. Esch hann jo och schon vill Krach on Radau metgekrischt wenn me of mir die Dorffässde abgehahle hätt. An Kärmes wor et ömmä arsch laut. Bat hätt datt Keddekarresäll eimol die Mussig su laut gehadd. Et wor owä och schön wenn me gesähn hätt, bie die jüngere on ällere Löüt üwwä mir römmgefloche säin. Egal ob off em Karresäll, oder vom ville Alkohol. An de Kärchmouer bes onne an de Hauptschtrooß, on of mäiner Sait widdä ganz roffä hann die Bude gestanne. Als Festplatz wor ech ömmä ze gebrauche. Et Johr üwwä konden die Kinnä of mier widdä spille. Löschä hann se en meine Buggel gemacht on Gleggesches geschpillt. Für mesch normal, woren die ganze Dänns die me an Fassenacht abgehaale hätt. Datt ging doch morjens schonn loss. Bevor dä Zuch dor jet Dorf lief, hann sech all wischdije Fassenachtsgägge bäi mir gedroffe. En de Hauptsach dat Prinzepaar met Gefollje, all Medgliedä von dänne Kommitees, on nadürlesch die ganze Gadissdinne on Gadissde. Nä batt hätt datt geglänzt wenn se mett de Uniforme en  Räi on Glied stonden. De Gamasche woren off Hochglanz poliert, dat kläänsde Stöggelche Medall an de Uiform hätt geschtrahlt bie Gold. On dann die Hälleme von de Prinzegadd, die hadden vorne droff suwatt wie en Medallschpejel. Dä wor suwat von polliert, do konnsde desch drenn kämme. Stell gestanne, hätt dä Hauptmann dann gebröllt. On bie die all funktioniert hann. Dann hätt datt Prinzepaar die Paraat abgenomme. Rührt eusch, hieß et of aimol. Vonn dänne woer owä käänä gerührt, se hann all nur knöbbelhadd gelacht. Von demm watt an Fassenacht alles of mir passiert es, hätt änä nix mettgegrischt, weil äh en säinem Frisörgeschäft off de Ägg am schmingge wor. On bat woren do vill Löüt die sesch für de Zuch hann parraat mache lohse. Owä net nur an Fassenacht, nä, et ganze Johr üwä hatt dä su vill Betrieb. Dat wor manschmol suvill, datt dä Schäff von de Kreis Sparkass en Heimbach, bäim Hoor schnäide aushällewe musst. Von der annere Stroosesait gähnüwwä hätt et schpädä ömmä su no Benzin on Öl gestongge. Anfangs wor do nur en Auduwerkstatt, on en demm Geschäft, batt dozogehürt hätt, konns de watt für de Haushalt koowe. Wenn de en Säi odä e Siff odä e Pleutsche gebraucht häss, bess de do hin gegange. Owä dann, als me do och noch tangge konnt hädd et ömmä schtarg no Schpritt geroche. No nem ganz annere Schpritt on vill angenehmä, hätt et gwähr roffä, üwwä de Maadplatz, bäim „Engel“ geroche, wenn me dohin tangge ging. En där Tankschdäll wor maisdens sehr vill loss. Gesällechkeit es ganz gruß geschriewe wure. En Möhneveein, en Gesangveein, on vill annere Grubbe hann sesch do gedroffe. Owä och su en schöne Tankschdäll es e Opfä von der „Wierdschaftskriese“ en Heimbach gewure. Wänn esch owä nommo zerögg gugge off de Hauptschtroos, do siehn esch newe der Tankställ, on demm Steinebachs Haus, noch e Geschäftje. Me konnt et kaum sähn. Dat Geschäft hätt me en die Schlepp zwösche Steinebachs Haus on „Schmidde Ägg“ gebout. En demm Lade , dä zwei Medä bräd wor, hätt en ahle Heimbacher Mann, Zigarädde, Zigarre on Zäidunge vekooft. Einije hann domols gesoht : Datt wär en Gwärrschel gewese. Dä klänsde Tubackware Einzelhandel em Kreis Nöüwidd es dann mett Schmidde Ägg abgeresse wur. On domet hätt sesch mäin Aussähn als Maadplatz doch schtarg veänned. Datt einzije sichtbare Fachwerkhaus, als Zoije vegangener Bauzeide, mussde der Sicherheit em Stroosevekehr geopfert würe. Nüdesch wor et net. Nadürlech gehührt dat Haus an der Kreuzung Richdung Glabbach, och noch zomm Maadplatz. 1914 hätt dä Vaddä von der ahl Frau, die jetzt noch do drenn wohnt, datt Haus gekooft. En demm Haus woer datt ürschde Postamt en Heimbach. Vier Johr spädä es do dann schonn en Lewensmedellade ofgemacht wure, dä bess Ände der achzijer Johre bestanne hätt. Su bie die ahl Frau söht, muß off demm Gelände ganz fröer mo en Wierdschaft met Saal gewese säin.

Su, nau hann esch en Runde öm mesch drömmerömm gemacht. En demm Schadde vom Kärchtorm läijen esch jetz schonn üwwä 900 Johr, on hann mesch em Oüsere och schonn paar mol veänned. Mo wor esch nur aus fässdem Moddeboden, dann hätt me mesch och schon mo ganz geflassdet. Me hätt mesch ängezöünt on e Dänkmal droffgeställt. Zomm Schluß es me mier alle acht Daach memm Rasemäjä üwä de Buggel gefahre, on höüt säin esch widdä geflassdet. On ömmä hätt en Brunne of mir gestanne, bie jätz. Esch hann jo käne Enfluß bie schön me mesch mächt, on üwä Schönheit lösst sesch schtreide. On geschtredde hät sech schonn et ganze Dorf üwä dä Brunne. De maisde hann gesoht: Su ebbes, datt stäht em net. Owä wat mir net passt wäll esch och noch soon. Von de Farwe här siehn esch aus bie e gruß Fäld met Aggäfursche. Esch wünschen mir, datt datt Fäld och baal mo beställt, on die Ärnde engebraacht würd. Wann würd off mäinem Buggel mo widdä gedanzt, wann hür esch do noch emol schöne Mussig? Wann fend off mir nommo e schön Fest statt? En der Hoffnung datt datt mo baal passiert, grüßt Euch Euere Maadplatz.



Die Röwelichdä leuschden nur am Omend

Dä 11. im 11. en jedem Joer es bäi oos net nur dä Anfang där fünften Jahreszeit, nä, dann fäijeren mir och Sangt Maddin. No där Omendmess en de Kärch, ställt sesch om Madplatz en gruße Zuch off. Die Kinnä hann schonn all die Lichdä en ihrer Faggele an. Die Löüt von de Foijäwehr giehn met Päschfaggele newe demm Zuch här, en demm dä Mussigveein on dä Schpillmannszuch, die passende Liedä schbille, die die Löüt em Zuch metsinge. Meddedrenn dä Haubtdarställä met demm Pärd , de Sangt Maddin. Su zejen se dann ganz faierlech zomm Platz bo dat Maddinsfoijä angemacht würd.

Esch säin em achde Schuljoär et lätzde mo als Känd met demm Zuch gegange. On dodrann kann esch mesch noch good erinnere, wail me met de Klass e Projägt durschgezooche hann. Oose Klasselehrä hatt die Idee, me bouen em Wärkonnerecht oos Schul no, on fahren die als Faggel em Maddinszuch. Ou ja, datt wor en Idee die me gefalle hätt. Datt Madrial dofür hätt oose Lehrä bäim Schrainä beschdällt, on zoschnäide lohse. Em nägsde Onnerecht en Wärkkunde ging et loss. Oos Waisä Volksschul hatt vill Fänsdere on Düre, die mir met de Laubseesch aus dänne Schbärrholzbladde ausschnäide mußden. Su es noh on noh die Schulfaggel färdesch gewure. Nodemm dann alles zesammegebout woer, hammä die Faggel noch bemohlt. Batt woren mir all su schdoltz, als me für demm färdije Schulmodäll geschdanne hann.

Jätz hädd et ze lang gedouwet bes me domet em Maddinszuch fahre konden. Die Zait bess dohin hammä genötzt öm brennbare Sache für et Maddinsfoijä ze besorje. Dobai wor et ganz wischdesch datt me em Wald Holz gehollt hann. Mir Junge aus de Klass han oos nommendaachs em zwai Uä em Köweesch gedroffe. Do hätt oos en Bauä en Hängä hingestallt. Die Rädä woren noch met Äise beschlohn, on an de Saite woren noch Runge angebraacht. Do wo sonst datt Pärd engeschbannt wuer, hadden sesch e paar schdarge Junge possdiert öm dä Waache ze läng-ge. Su hann mir datt Dinge en de Wald gedröggt, bess me am Haus Jugendborn woren. Aus demm Fichdewald, dä diräggt en de Näh woer, hammä die ganze droggene Äst on Räisä rausgezooche on off dä Waache geschmesse bess ä voll woer. Alles watt me gefonne hann on brennbar woer hammä droff gedohn on met ner degge Kurdel festgebonne. No zwei Schdonn ging et widdä zerögg end Doref. Vorne an de Daichsel widdä die schdärgste Kärle für ze läng-ge, on hinne änä dä die Bräms bedient hätt. De Bärsch ronnä musste me schdark aachtgewe , datt dä Waache net ze schnäll wur. Dofür hätt, Gott sei Dank, och schonn ose Lehrä Uhl gesorscht.

Esch säin höüt noch dofüer dankbar, datt mir mem Lehrä Uhl su äbbes ärlewe durfden. Datt dät sesch höüt käne Lehrä mie andohn. Em Doref angekomme hammä alles om Platz für dat Maddinsfoijä abgelade on ofgeschicht. Domet oos känä vür Sangt Maddin alles anschdicht mussde me die Sach och omends bewache. Dä gruße Moment koom. Me hann oos Faggel ganz vorsichdesch off en gummiberäfde Waache geschdällt on festgemacht. Als me dann die Kierze angemacht hadden, häd sesch dat Licht der Faggel en oose Ooche geschbejelt. Batt woren mir su häbbi. Met Mussig on Gesang säin mä, von dänne annere Faggele begleit, mem Sangt Maddin zomm Foijäplatz gezooche. Weil vill Löüt oos gelobt hann, on alles erschdound geguggt hätt, woren all aus de Klass schdolz bie Oskar. Me hann noch lang am Foijä geschdanne datt die Foijäwehr angemacht hätt. Sangt Maddin hätt jedem von oos, vom Pärd eronnä, en Brezzel gegewe, dä och en demm Joär besonnesch good geschmäggt hätt.


Die säin net ganz souwä

Et woer noch lang noem lätzde Kreesch net sälbstveschdändlech on normal, datt me dehäm gebad hätt. Wäsche konnt me sesch. Wänn me zeröck dänkt woer datt jo och garnet möschlesch. Me konnt jo net en Wassähahn ofdräje on et koom warm Wassä rausgelowe. Warm Wassä hätt me om Kollehierd em Wassäschöff, odä em Piffkässel gemacht. Datt woren dann mo grad 20 Liddä warm Wassä, on datt woer ze winnesch öm drenn ze bade. Datt hätt grad füer en Schössel voll geraischt, die me ent Waschbägge geschdällt hätt. Datt ganze hätt sesch och net geännet als me en Elektrohierd newesch de Kollehierd geschdällt hätt. Em Sommä woret dodurch e besje einfachä, wail me net ze schdoche braucht. Owä bo hätt me och bade könne? De maisde Famillije hadden doch nur drai Zimmä für drenn ze wohne. E Schlofzimmä, e Wohnzimmä on en Kösch met nem Vorratskämmersche.

Bo soll dann do noch en Badewann hingestallt würe? Met där Badewann hätt me datt schpädä su gerejelt, datt me dä gemouerde Droch en de Wäschkösch genötzt hätt. Batt woer datt alles en Ofwand. Die Wäschkösch woer jo maisdens üwä de Hoff ze erraische.

Also zeürscht mo die Fänsdere von enne zohänge, datt me net ränngugge konnt. Dann Foijä onniem Wäschkässel mache dänn me führhär mem Schlauch geföllt hätt. Dofüer hätt me och widdä Holz gebraucht datt net ömmä do woer. Newesch demm Droch dänn me als Badewann genötzt hätt, gowet och noch die Möchlechkait en ner gruße aus Zinkbläsch ze bade.

E Schdöggelsche Kärnsäf hätt geraicht öm sesch enzesäwe. Wänn me dann färdesch woer met bade, hatt datt Wassä nimmi sain Temperadur bie füerhär. Also noch zwai Eimä nöü warm Wassä en die Bütt, on dä nächsde konnt dann bade. Äntwedä mäine Brodä odä esch. Datt Badewassä es dann ausgesschütt wuer, on dursch dä Bodenablof dursch e Rüä ent Flössje gelowe. Batt lief Samsdachs e Badewassä de Köwech eronnä. Samsdachs bade woer ömmä e gruß Gedöns, on vom Ofwand här net ömmä machbar.

Et woer dohär sinnvoll, öffentleche Bädä ofzesoche. Mir en Weis hadden em Källä von de Volksschul su en Badeanschdalt. Zähn Dusche woren do, die von vill Löüt besocht wuren. Frösche Onnewäsch, e Händooch, e Schdöggelsche Kärnsäf on en Kamm, su es me dehäm fortgegange öm ze dusche.

Datt woer jo wat nöüjes  on woer good. Nodemm de bäim Hausmäsdä fönef Grosche bezahlt hatts, musst me sesch bäi die Löüt sätze die all gewaad hann bess se drann woren. Os Kinnä hätt me ömmä üwehubbelt. En där Zait hätt me sesch onnehale. Du hürt esch bie dä än söt: „ Batt e Glöck füer os, datt mir häi en Weis su Dusche hann, die Heimbachä hann suwat net".

Du söt dä annä: „ Däshalb säin die jo och net ganz souwä“. Wenn de dann drann woers bess de an die Düä von där Dusch, on häß an där Uä dä Zaijä zwanzesch Minude no vorne geschdällt. Su wosst dä Hausmäsdä wann dä nächsde met dusche drann woer.

Presse
SZ-Becker-2017-11-17.jpgNeuwieder Stadtzeitung (17.11.2017)